Social Justice

Kenya'da Kapitalizmin Kırılma Noktası

Sosyal adalet savunucuları, Nairobi'de kapitalizme odaklanan projelerine şu soruyu sorarak başladılar: Artık iyi bir ücret diye bir şey var mı?
Kenya'daki öğrenciler ve kayıt dışı işçiler; devlet baskısına, şiddete ve ideolojisi yoksullara karşı nefret yaymak ve kâr hırsını her şeyden önce tutmak olan neoliberal kapitalist sistemin insanlık dışı mirasına karşı mücadele ediyorlar.
Kenya'daki öğrenciler ve kayıt dışı işçiler; devlet baskısına, şiddete ve ideolojisi yoksullara karşı nefret yaymak ve kâr hırsını her şeyden önce tutmak olan neoliberal kapitalist sistemin insanlık dışı mirasına karşı mücadele ediyorlar.

Ağustos 2019'da Kenya'nın başkenti Nairobi'deki Mathare Sosyal Adalet Merkezi'nde bir toplantı düzenlendi:

Neden Kenyalılar kapitalizmden bahsetmiyor?”. Mathare Sosyal Adalet Merkezi, Mathare'de siyasi hesap verebilirlik ve sosyal adalet üzerine kampanyalar yürüten ve Nairobi'deki Eastlands'ın düşük gelirli bölgelerinde yargısız infaz ve polis vahşetini belgeleyen toplum temelli bir kuruluştur. Etkinlik, Afrika Bir Ülke ile Afrika Siyasi Ekonomi İnceleme merkezlerinin ev sahipliğinde gerçekleşti. Politik ekonomist Jorg Wiegratz'ın editörlüğünü yaptığı Afrika'da Kapitalizm adlı ROAPE (Afrika için Politik Ekonomi dergisi, 1974’te kuruldu) serisinde yapılan çalışmadan yararlanıldı. Daha önce, Aralık 2018'de Jorg Wiegratz Afrika'da birçok ülkenin artık kapitalist olduğunu ve Africa is a Country ( kıtanın tek bir ülke) olduğunu ve analitik olarak bu konuda konuştuğumuzda ya da araştırma yaptığımızda böyle görülmesi gerektiğini yazmıştı. Merkez'in bize yazdığı gibi, "Kenya, yüksek kamu ve özel borç, yoksulluk, eşitsizlik, işsizlik, stres, dolandırıcılık, yolsuzluk, devlet şiddeti, kentsel yoksulların suçlu sayılması vb. ile karakterize edilen Neoliberalizmin derinliklerindedir. Kenya'daki akademisyenler arasındaki akademik tartışmalarda, ülkedeki kapitalist kriz ve genel olarak Kenya'daki kapitalist politik ekonomi hakkında analitik bir yazı yoktur."

Merkezimiz, Afrika Bir Ülke Merkezi ile birlikte bir dizi üretmek için - "Capitalism in My City" (Şehrimdeki kapitalizm) - yayın ve videolardan oluşan bir dizi hazırlayarak Nairobi’de günlük kapitalizmi belgelemek için ortaklık yapmaktadır. Proje, Shuttleworth Vakfı'ndan aldığım burs yoluyla finanse edilmektedir. "Şehrimdeki Kapitalizm" ile amacımız, "... kapitalizmi akademik değil, etkileşime girdiğimiz şekliyle, gözlemlere dayanarak analiz etmektir." Bunun için onlara, sekiz yerel aktivist ve diğer topluluk üyelerinden gazeteci ve kameraman yetiştirmeleri için finansman sağlıyoruz. Sosyal Adalet Merkezi aktivistleri, basıma hazır sekiz makale ve yayına hazır dört video üretimi için gerekli , araştırma ve raporlama konularında eğitilecek. Önümüzdeki yıl Afrika Bir Ülkedir de makale ve videolardan oluşan bir dizi yayınlayacak. Makaleler Swahili ve İngilizce olarak yayınlanacaktır. Projenin editörleri iki yerel aktivist; Gacheke Gachihi ve Lena Anyuolo. Gacheke bir sosyal adalet ve insan hakları savunucusudur ve son on beş yıl içinde Kenya'da toplum örgütlenmesi ile ilgilenmektedir. Taban temelli bir sosyal hareket olan Bunge la Mwananchi'nin (Halk Meclisi) bir üyesidir ve Mathare Sosyal Adalet Merkezi'nin koordinatörüdür. Lena Mathare Sosyal Adalet Merkezi ve Ukombozi kütüphanesinde yazar ve sosyal adalet aktivistidir. İlki Gacheke ve Lena’nın birlikte yazdıkları makale olacak.

– Sean Jacobs (Editör, Afrika Bir Ülkedir)


Ben Gacheke, 2017 yılında ilk arkadaşım Antony Adoyo, bugün Kenya’da tabandan sosyal adalet hareketi için kolektif bir ses olan Sosyal Adalet Merkezi Çalışma Grubu (SJCWG), topluluk organizatörü ve katılımcı eylem araştırma koordinatörüdür. Bu süre zarfında Nairobi Üniversitesi'nden Ekonomi Lisans derecesi ile mezun olmaya hazırlanıyordu. 30 yaşın altında, Kenya Merkez Bankası'nda çalışma hayali ve vizyonu olan genç bir adamdı. Bu, sınıfında finans ve ekonomi okuyan birçok öğrencinin hayalindeki kariyerdi. Hepsi de üniversiteyi bitirdikten sonra iyi maaşlı bir iş bulmayı umuyordu. Bir gün Antony mezun olmak üzereyken bana ana akım insan hakları örgütüyle iş bulmasında yardım edip edemeyeceğimi sordu. Kenya Cumhuriyeti'nin ilk üniversitesi olan Nairobi Üniversitesi'nden mezun olacak birinin benim aracılığımla bir iş araması beni çok şaşırttı.

Adoyo 2017 yılında mezun olduğunda beni ve diğer yoldaşlarını aile evindeki mezuniyet törenine davet etti. Mathare sınırındaki fakir mahallelerinden biri olan Dandora'da iki odalı bir evdi. Mezuniyetini mütevazı bir chapatis ve dana yahnisi ile kutladık. Babası daha sonra bir dua ile bize yol gösterdi; oğlu aileye umut getirebilir, yoksulluktan kurtarıp Dandora’daki umutsuz yaşama bir rahatlama getirebilir. Bu bende, sıradan ebeveynlerin yoksulluktan kurtuluş mücadelesinin bir parçası olarak çocuklarının eğitimine ne kadar büyük yatırım yaptıklarına dair çok güçlü bir etki yarattı. Birçok üniversite mezunu için, ailelerini yoksulluktan kurtarmak, hatta ailelerinin üniversite okul ücretlerini ödemek için ödünç aldıkları kredileri geri ödemeye yardım etmeleri mümkün olmayacaktır. Bu aslında birçok genç üniversite mezununun mücadele ettiği sosyal adalet meselesidir. Taşıdıkları tıp, mühendislik, ekonomi, biyoteknoloji ve hemşirelik gibi üniversite diplomaları onlara üniversite eğitimiyle emeklemenin acısının sadece önümüzdeki beş yıl veya daha uzun süre "asfaltlamak" (işsiz kalmak) için oldugunu hatırlatmaktadır. Kapitalizmin krizini günlük yaşamda yaşıyorlar. Sosyoloji diplomasıyla mezun olan bir öğrenci, bir gün akademik sertifikası ve CV'sinin bir yer fıstığı satıcısının kese kağıdı gibi kullanacağından korktuğu için gazetede ilan edilen işlere başvurmayı bıraktığını söyledi. Nairobi'deki işler için yüzlerce başvuru mektubu göndermiş ve bunların çöpe atıldığından ve sonra da yer fıstığı şahinleri tarafından alınıp kullanıldığından şüphelenmişti.


Ben Lena, üniversite tatillerimde çeşitli işler yaptım. Ben çiçek dağıtan bir kız olarak, Nairobi zengin banliyölerinde binlerce Şilin değerinde büyük buketleri dağıttım, sadece 500 Kenya Şilin’i ($ 5 USD) için bütün gün çalıştım. Otobüs ve akşam yemeği harcamaları çıktıktan sonra geriye hiçbir şey kalmıyordu. Nairobi'deki lüks kahve dükkanlarından birinde garson olarak, saatte 60 Ksh (0,60 USD) ya , haftanın altı günü tüm gün boyunca uzun saatler çalıştım, kahve dükkanındaki müşterilere satın alamayacağım yiyecekleri satarak ve şirkete yüz binlerce şilin değerinde gelir sağladım. Üniversite mezunu garsonların ve bulaşıkçıların çoğu, altı yılı aşkın bir süredir bu kölelik benzeri koşullarda çalışıyor, başka bir iş bulma garantisi olmadığı için işi terk etmiyorlardı. Ve birçok üniversite mezunu umutsuz ve işsiz Kenyalı'nın bu işi belirlenen ücretlerin yarısına yapmaya hazır olduğunu da biliyorlardı.

Mama Victor, sosyal adalet merkezi çalışma grubunun başka bir üyesi ve Kurbanlar ve Kurtulanlar Ağı Anneler koordinatörü (kurbanları ve polis vahşetinden ve yargısız infazlardan kurtulanlar için), geçici bir ev işçisi olarak altı yıl boyunca Eastleigh’ta ağırlıklı olarak Somali sınırındaki Mathare mahallesinde çalıştı. Ev işçisi kadınların çoğu, Mathare, Kiamaiko, Kariobangi, Korogocho, Kiambiu ve diğer yoksul bölgelerden, Eastleigh'e her gün iş aramak için geliyorlar. Çaresizlik ve açlık nedeniyle üç saatten fazla sürecek büyük bir çamaşır yığınını, elle 100 Ksh ($ 1 USD) karşılığında yıkıyorlar. Ya da büyük bir bulaşık yığınını 20-50 Ksh ($ 0,20-0,50 USD) yıkamayı kabul ediyorlar. Ortalama olarak, her kadına çamaşır işi için 200 Ksh ($ 1,87 USD) ödenir. Uganda'dan gelen Karamojong ve Gisu göçmenlerinin rekabeti hayatta kalma mücadelemizi daha da zorlaştırıyor. Yaşam koşulları nedeniyle, Ugandalı göçmenler normalde 5.000 Ksh ($ 50 USD) aylık işleri 2.000-3.000 Ksh ($ 20-30 USD) arasında ödenen bir paraya yapıyorlar. Zaten, bir aylık 5.000 Ksh açlık ücreti, çünkü bir baraka veya tek bir oda kiralamak için 3.000 Ksh aylık kira ve kalan 2.000 Ksh ile bir aileyi beslemek ve giydirmek zorundalar. Dahası, kadınların çalışma koşulları korkunçtur. İşverenleri tarafından cinsel taciz, tecavüz ve diğer fiziksel saldırı biçimleriyle karşı karşıya kalıyorlar. Yoksulluk şiddettir. Bu imkansız koşullarda onurlu bir yaşam için, büyük bir mücadele vermek gerekiyor.

Biz, Gacheke ve Lena, diğer mücadele yoldaşlarımızla konuştuk, karşılaşılan problemler hakkında bilgi aldık. Nairobi'nin Sanayi Bölgesi'nde, çoğunlukla kadın olan, çiçek veya sebze ihraç eden şirketlerinde çalışan işçiler, insanlık dışı koşullara maruz kalıyorlar. Şirketler, kontrol etmeleri gereken bir biyometrik sistem kullanıyorlar. İşçiler sabah 09.20'de iş girişi yapar ve saat 16.29'da kimliklerini kullanarak işyerinden ayrılırlar. Herhangi, hatta bir dakikalık bir gecikme günde 663 Ksh olan ücretlerinden düşülecek anlamına gelir. Fazla mesai telafi edilmez ve İngiltere'de en yoğun sezon olduğunda, dondurucu koşullarda daha uzun saatler çalıştırılırlar. Kenya'daki bahçıvanlık sektörü 2018 yılında (153 milyar Ksh üretti), ancak işçiler sıcak koruyucu giysiler olmadan bütün gün dondurucularda çalıştı. Eğer onlardan biri hastalanırsa, şirket çalışanlarını tedavi etmek yerine işten kovuyorlar. Şirket patronları, rızası olmadan işçiler için hesap açar ve gizli PIN numaralarına erişebilirler ve çalışanların banka hesaplarından rızaları dışında para çekilebilirler. 2010 Kenya Anayasası ve 2007 Çalışma İlişkileri Yasası her işçiye sendikaya katılma hakkı verir, ancak şirketler işçilerinin hareketlerini denetler ve bir sendikayla herhangi bir ilişki, onların işten çıkarılmaları için yeterlidir. Öte yandan sendikalar da üyelerinin refahını artırmak yerine, üyelik aidatları yoluyla sömürmekten başka pek bir şey yapmıyorlar. Onlar açgözlü şirketlerin birer uzantılarıdır. Şirketler işçilerin kanlarını kurutuyor, aynı şeyi sendikalar aidatlarla, ev sahipleri kiralarla ve hükümet vergilerle yapıyor.

Neoliberalleşen işgücü piyasası krizinin tarihsel kökleri, IMF ve Dünya Bankası'nın Güney küredeki, Kenya gibi, ülkelere yapısal uyum politikaları uyguladığı 1980'lerin başlarına kadar uzanır. Bu süre zarfında, yeni sömürgeci hükümet, kapitalistlere sömürü için elverişli bir ortam sağlarken sağlık, eğitim, barınma ve tarım yatırımlarını durdurmak zorunda kaldı: sağlık, eğitim ve barınma gibi temel hizmetlersüper karlar elde etmek için değiştirildi ve özelleştirildi. Tüm bunlar COVID-19 sürecindeki kapanmada, daha da kötüleşti.

Devlet baskısı ve şiddetinin, yoksullara karşı nefretin ve kâr hırsının yolunu gösteren neoliberal kapitalist ekonominin, insanlık dışı mirasına karşı mücadeleye devam ediyoruz. Antonius ile olan arkadaşlığımız bizi Nairobi Üniversitesi'nden birçok mezunla tanıştırdı ve Kenya'daki sosyal adalet ve insan hakları mücadelesi hakkında bir tartışma oturumu başlattık. Neoliberal kapitalizm krizi hakkında siyasi bilinç yaratmanın bir parçası olarak gayrı resmi yerleşimlerde siyasi eğitim veren üniversite öğrencilerinden oluşan bir ağ kurulmasına yol açtı. Toplumsal hareket mücadelesinde kadınlar aracılığıyla, ev işçilerinin sömürülmesine, cinsel ve cinsiyete dayalı şiddete karşı örgütleniyoruz. Ukombozi Kütüphanesi (Kurtuluş Kütüphanesi), sosyal adalet merkezlerini ve üniversite öğrencilerini devlet baskısına, üniversitelerdeki polis şiddetine ve büyük işsizliğe karşı mücadele veren öğrencilerin çabalarını birleştirip pekiştiriyoruz. Bu, öğrencilerle kayıt dışı işçiler arasındaki mücadelelerimizin birbirine bağlanması anlamına gelir bu da bize siyasal eğitim yolunu açmamıza ve kapitalizmdeki onursuz yaşamdan kurtulmak için verdiğimiz mücadelemizde toplumsal adalet hareketini yükseltmemize yardımcı olacaktır.


Nairobi'deki işgücü piyasası koşullarının anlık görüntüleri:

Jackson: Güvenlik Görevlisi

Sözleşmenin niteliği: Beni işe alan firma ile yaptığım iş sözleşmesi,aylık ücretim ve sözleşmenin her iki taraf tarafından feshedilme koşullarını açıklıyor. Ayrıca bir davranış kuralları da var. Bu sokağa çıkma yasağı döneminde, haftanın 7 günü 17:00 - 05:00 saatleri arasında çalışıyorum. Normal günlerde, 18:00-06:00 arası. Benim işim kapıları açıp kapatmak ve ziyaretçilerin giriş ve çıkışlarda defteri imzalamalarını sağlamak.

Rüşvet ödendi mi?: Bir arkadaşım bana işten bahsetti. Hiçbir şey ödemedim. Şirket daha sonra bizi korunması gereken dairelere, ofislere veya alışveriş merkezlerine kiraladı.

Minimum/maksimum ödeme: Ayda brüt 15.000 Ksh (140 $) maaş alıyorum.

Ödeme Araçları: Banka depozitosu.

İş mesafeleri: Kawangware'den çalıştığım Kilimani bölgesi, yaklaşık 3 km uzaklıktadır. Normalde işe yürüyerek gidiyorum.

Hastalık izni: Sözleşmede yıllık hastalık iznimiz belirtiliyor ama gerçekte işten tam gün izin almak zordur. Hastalığımı onaylayan bir doktor notu getirmem gerekiyor. Bu telaşlı bir süreç. Ya da uzun bir süre hastaysanız, sadece direngen olup işe gelmek zorundasınız yoksa işinizi kaybedebilirsiniz.

Analık/babalık izni: Babalık izni verilmez. Kadınlara doğum izni dahi verilmiyor! Hamile kalınması durumunda direk işine son veriliyor. Gerçekten zor.

İş yaralanmaları için tazminat: Yok. Kendi tedavini kendin yapıyorsun. Tıbbi vakalar için bir sigorta var, ama her gidişimizde 500 Ksh ödemek zorundayız ve özel bir hastanedir. Ayrıca çok basit ve düşük bir sınırı vardır. Çoğu zaman doktor onlara rüşvet vermemizi ister ki hastalık izni alabilelim.

Mesleki tehlikeler : Gerçeği çarpıtan, sarhoş veya problemli sakinler evden uzak başka bir yere transfer edilmenize veya işinizi tamamen kaybetmenize neden olabilirler. Binaya saldırı olursa kendimizi ya da içerideki insanları koruyacak bir aracımız yok, çünkü silahımız yok.

Mama Victor: Ev işçisi

Sözleşmenin niteliği: gündelik işim çamaşır yıkama. Ben Pazartesi-Cumartesi, 08:00-17:00 saatleri arasında çalışırım. Bazen sözlü olarak size yıkanacak çamaşırları, bulaşıkları, çocukların öğle yemeğini okula götüreceğiniz ve öğle yemeği bulaşıklarını yıkayacağınız söylenir.

Rüşvet için ödenen miktar: Bazen şirket aracılığıyla iş bulunur. Bu durumda 5000 Ksh (46 $) aylık gelirden 1000 Ksh şirkete ödenir.

Ayda veya haftada kaç gün çalışıyorsun? : Ben geçici bir işçiydim ve iş varken haftada beş gün çalışıyordum. Bazen ben de yarım gün için cumartesi günleri 200 Ksh karşılığında çalışırdım.

Minimum/maksimum ödeme: Bir gün için 200 Ksh ödenir.

Ödeme Araçları: Nakit

İş Mesafesi:Mathare 4B'den işyeri olan Eastleigh'e kadar olan mesafe 3 km kadar.

Hastalık izni: Hastalık izni yoktur. Çalışırken hasta olduğunuzda işinizi bitirmeniz gerekir. Bazıları sizin hasta olup olmadığınızı umursamaz.

Doğum/babalık izni: yoktur

İş yaralanmalarının telafisi: Sağlanamaz. Ama iş yerinde yaralanırsan, bazı işverenler seni hastaneye götürüp hastane faturalarını bile ödemeden orada terk edebiliyorlar.

Mesleki tehlikeler: Uganda'dan gelen Karamojong ve Gisu göçmenlerinin rekabeti. Yaşam koşulları nedeniyle, Ugandalı göçmenler ayda 2.000-3.000 Ksh arasında ücreti kabul etmektedirler, 5.000 Ksh için pazarlık yapmamızı zorlaştırıyorlar. Çalıştığımız evlerde cinsel taciz, tecavüz ve fiziksel saldırılar başka mesleki tehlikeler arasında.

Help us build the Wire

The Wire is the only planetary network of progressive publications and grassroots perspectives.

Since our launch in May 2020, the Wire has amplified over 100 articles from leading progressive publications around the world, translating each into at least six languages — bringing the struggles of the indigenous peoples of the Amazon, Palestinians in Gaza, feminists in Senegal, and more to a global audience.

With over 150 translators and a growing editorial team, we rely on our contributors to keep spreading these stories from grassroots struggles and to be a wire service for the world's progressive forces.

Help us build this mission. Donate to the Wire.

Support
Available in
EnglishGermanFrenchPortuguese (Brazil)SpanishArabicPortuguese (Portugal)Turkish
Translators
Mehmet Taş and Ender Akay
Date
15.07.2020

More in Social Justice

Social Justice

Azmanova & Galbraith: Disaster Capitalism or the Green New Deal

Receive the Progressive International briefing
Privacy PolicyManage CookiesContribution Settings
Site and identity: Common Knowledge & Robbie Blundell