ABD’li milyarder, Küresel Güney ülkelerindeki sayısız cinayet ve suistimal olayını sicilinde barındıran, kötü şöhretli savaş şirketi Blackwater’in kurucusu Erik Prince ile bağlantılı milislerin Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda ağır kayıplar verdiğine ilişkin çeşitli uluslararası haber platformlarında bilgiler yer aldıktan sonra çok sayıda haber dolaşıma girdi. Bu, ünlü dövüş savaşları sporcusu ve özel kuvvetler askeri Tim Kennedy’nin de içinde olduğu, en az 20 kişinin öldüğü veya yaralandığı baskından sonra yaşandı.
Blackwater’i kuran Erik Prince Amerikalı bir iş adamı ve eski deniz özel kuvvetleri personeli olarak şirketini en kötü şöhretli paralı asker kuruluşlarından birine çevirdi. ABD ordusunun muharebe ve güvenlik hizmetlerini özel askerî ve güvenlik şirketlerinden sözleşme yoluyla giderek daha fazla temin etmesinden yararlandı.
Muhafazakâr ve dini bir kurum olan Hillsdale Kolejinde eğitim aldıktan sonra deniz özel kuvvetleri personeli olarak hizmet verdi. Kariyeri savaşlar ve askeri müdahalelerin kar getiren girişimlere döndüğü, özel sermaye çıkarları ile ABD askeri yayılmacılığının kesişimini göstermektedir. 2010’da Blackwater’i sattıktan sonra Afrika’da ticari ve maden projelerine lojistik ve güvenlik hizmetleri sağlamaya kadar ileri giden Frontier Services Group da dahil başka şirket ve ağlarda faaliyetlerini sürdürdü. Son yıllarda DKC’deki faaliyetleri mineral kaynak geliri toplamaktan Kongo ordusuna operasyonel destek sağlamaya kadar ileri giden Vectus Global’e uzandı.
Felix Tshisekedi başkanlığı döneminde, yabancı sözleşmeli askerlerin işe alınmasına dair belgelenmiş girişimler 2023 yılına kadar geri gider. O dönemde Ruanda destekli M23 milisleri, Kuzey Kivu bölgesinde alan hakimiyeti elde ediyordu hükümet de doğuda askeri yeterliliğini güçlendirmenin ve madencilik bölgelerinin güvenliğini sağlamanın yollarını arıyordu. Bu bağlamda, isyancıların ilerlemesini durdurmak ve mineral zengini bölgeleri güvene almak amacıyla Kolombiya, Meksika ve Arjantin’den 2.500 paralı asker getirmek yönündeki plan gündeme geldi. Hazırlıklar arasında 2023 Temmuz ayı sonlarında, ilk kafileyi barındırmak için Mubambiro’da, Sake yakınlarında ve bir Kongo koruma eğitim kampı bitişiğinde barakalar inşa edilmesi vardı. Aynı ay içinde bölgeye malzeme konteynerleri ulaştı. Başkan Tshisekedi'nin Kao lakabıyla bilinen danışmanı Kahumbu Bula Mandungu'nun yoğun biçimde desteklediği bu yabancı asker konuşlandırma planına ilişkin müzakereleri Erik Prince yürütüyordu. Bu sırada planı Kinşasa ile Abu Dabi arasındaki anlaşmalara bağlayan haberler yayımlanıyordu.
Sonunda proje durdu ve Güney Amerikalı askerler DKC’ye hiç ulaşamadı. Prince sahneye 2024’te, görünüşte farklı bir yoldan, Kongo hükümetiyle kamu gelirleri tahsilatının arttırılması ve bakır ve kobalt zengini bölgelerde maden kaçakçılığının önlenmesine yönelik bir anlaşma kopararak döndü. Hükümet, paravan şirketler ağı üzerinden Prince ile beş yıllık bir anlaşma imzaladı. Haziran 2025’te Prince ile bağlantılı, Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Quantum Global Consulting şirketi, yasal temsilciliğini yürütmesi için DKC’de Quantum Global Consulting Africa adlı iştirakini tescil ettirdi. Bu iştirak daha sonra Vectus Global adlı yerel tüzel kişiliği tescil ettirdi. Kongo Maliye Bakanlığı ile yapılan sözleşme, madencilik sektöründen elde edilen kamu gelirlerini artırmayı; kaçakçılık, yolsuzluk ve vergi kaçakçılığıyla mücadele etmeyi öngören bir mali görev çerçevesi içeriyordu. Ancak anlaşmanın gizli bir askerî boyutu da vardı: Kongo ordusuna danışmanlık verilmesi, hava desteği sağlanması ve yabancı askerî personel temin edilmesi. Sözleşme 5 yıl süreli ve yaklaşık 700 milyon $ değerindeydi.
İlk plan büyük madenlerden başlayıp zamanla genişlemek üzere madencilik faaliyet ve gelirlerini denetlemek amacıyla 100 adet danışman ve teknik uzman gönderilmesini içeriyordu. Amaç üretim ve ihracatın takibini iyileştirmek ve Kongo madencilik mevzuatına uyumu sağlama almaktı. Öncelik, bakır ve kobalt endüstrilerinin merkezi olan Katanga bölgesi, özellikle de Kolwezi şehri civarındaydı. Burası, M23 milislerinin faaliyet gösterdiği Kuzey Kivu’dan uzakta yer almaktadır.
Önemli dönüm noktalarından biri, Doğu Kongo’daki savaşın büyüyüp, Güney Kivu’daki stratejik bölgelere sıçradığı 2025 sonları ve 2026 başlarıydı. Bu durumun ağırlığı M23 milislerinin Tanganyika Gölü kıyılarında, Burundi sınırında, anahtar bir şehir olan Uvira’yı ele geçirince hissedildi. Bu gelişme, Kinshasa hükümeti için ağır bir tehditti. Yanıt olarak Erik Prince, Vectus Global aracılığıyla bölgede Kongo ordusuna destek vermek için bir birlik görevlendirdi. Bu görev, Prince'in güçlerinin Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde cephe hattındaki muharebe operasyonlarına bilinen ilk katılımıydı.
Kongo’da yabancı askerlerin faaliyetleri Amerikalılar ile sınırlı değildi. İsrail ordu danışmanları Prince’le koordineli olarak iki Kongo özel kuvvetler taburuna gece ve gündüz operasyonları eğitimi verilmesinde yer aldı. El Salvador’dan çoğu eski asker ve polis olan sözleşmeliler getirilmişti. Critical Threats Project’in Temmuz 2026 raporunda, aynı yılın Nisan ayında, Kongo hükümetinin, 20.000 personeli aşkın bir paramiliter gücün eğitimini BAE’nin görünüşte güneydeki madenleri korumak için fonlama taahhüdünde bulunduğunu aktardı.
İki ay önce BAE, Lualaba bölgesine hükümet ve ticaret delegasyonu göndermiş, Kolwezi’de madencilik, enerji ve altyapı sektörlerinde yetkililerle görüşülmüş ve çeşitli alanlarda 16 memorandum açıklanması ile sonuca ulaşılmıştı.
Prince Donald Trump’ın sadık bir destekçisidir ve şirketinin Kongo’daki faaliyetleri Washington’un ekonomi ve güvenlik hedefleri ile yakından ilişkilidir. Kendisine ait birlikler, Trump yönetiminin Kinshasa ile Amerikan şirketlerinin kritik mineraller sektörüne daha geniş erişimi için ekonomi ve güvenlik iş birliği arayışında olduğu dönemde görevlendirildi. Bu girişim, M23’ü mağlup etmek veya Ruanda Başkanı Paul Kagame’nin ihtiraslarına ket vurmak amaçlı değil de Çin’in etkisini kırmaya yönelik diye sunuldu. 2 Mart 2026’da ABD Hazine Bakanlığı Ruanda Savunma Kuvvetleri ile 4 yüksek rütbeli görevliye yaptırım uyguladı. Aynı yılın 25 Haziran’ında Ruanda Altın Rafinerisi ile Kongo’nun M23’ün kontrolü altındaki bölgesinden mineral kaçırmakla suçlanan bir ağı yaptırımlar listesine aldı. Ancak bu tedbirler, kaçakçılık şebekelerini çökertmeye, çatışmayı sonlandırmaya, milislerin katliamlarını engellemeye ve M23’ün ilerlemesinin arkasındaki Ruanda desteğini kesmeye yetmedi. 8 Mart 2026 tarihli Washington Post haberi, bir ABD’li yetkilinin ağzından Paul Kagame’nin Lindsey Graham’ı araya sokarak yaptırımları aylarca ertelettiğini aktardı. Haberde, Graham'ın Trump'a danışmanlık yaptığına da dikkat çekiliyordu. Daha önce Wall Street Journal'ın da vurguladığı bu ayrıntı, ABD'nin Ruanda üzerindeki baskısının sınırlarını ortaya koyuyordu. Bu yetkilinin anlatımına göre bu yüksek düzeydeki siyasi kanallar Kagame’ye zaman kazandırmıştı.
ABD – Kongo anlaşması, Stratejik varlık rezervi adında bir mekanizma oluşturdu. Bu anlaşmaya göre, Amerikalı yatırımcılar, bazı projelerde öncelikli satın alma hakkı ve Kongo yeraltı kaynağı sektöründeki belli bazı yatırım fırsatlarına imtiyazlı erişim elde ediyordu. Reuters Nisan 2026’da Virtus mineral adlı Amerikan şirketinin Chemaf’ın madencilik varlıklarını 30 milyon ABD dolarına ele geçirdiğini açıklayan bir araştırma yayınladı. Şubat 2026’da ABD International Development Finance Corporation (DFC) ve BAE’li ADQ fonu tarafından desteklenen, Mutanda and Kamoto Copper Company madenlerinin %40 hissesinin Orion Critical Mineral Consortium’a satılmasına dair bir anlaşma önerisi gün yüzüne çıktı. Bu anlaşmalar Amerikan ve Emirlik yatırımcılarını baskın biçimde Kongo bakır ve kobalt varlığının içinde konumlandırıyordu. ABD, bu projeyi kalkınma finansmanı ve altyapı yatırımlarıyla destekleyerek Kongo'nun bakır ve kobalt ihracatı için, Doğu ve Güney Afrika'daki ve Çin bağlantılı ticaret ağlarını devre dışı bırakacak alternatif bir güzergâh oluşturmayı amaçlıyor. Bu güzergâh, Angola üzerinden Atlantik kıyısındaki Lobito Limanı'na uzanıyor.
Erik Prince ve devlet destekçileri, Kongo halkının beklediği milis vahşetini ve Ruanda etkisini sona erdirecek kurtarıcılar değildirler. Kongo hükümetinin güvenlik ve askeri operasyonlar için tuttuğu bu adam ne tarafsız bir arabulucu ne de bu çatışmaları körükleyen ve bundan çıkar sağlayanlar dışında faaliyet gösteren biridir. Kapitalist ekonomik çıkarlar, savaşın özelleştirilmesi ve ABD emperyal hegemonyasının savunulması arasındaki ilişkinin somutlaşmış hâli olan bir suçludur. Bu bir varsayım değildir; kendisinin Off Leash adlı podkastında ABD’ye doğrudan emperyal rolünü tekrar üstlenmesi çağrısında bulunmuş, “emperyalist şapkanın tekrar giyilip kendi kendini yönetme yetisinden yoksun ülkeleri yönetme zamanının geldiğini” ifade etmiştir. Afrika hakkında ırkçı genellemeler yaparak çoğu ulusun kendi işlerini yürütmekten aciz olduğunu ileri sürmüştür. Sunucu Mark Serrano bunun kolonyalizme dönüş çağrısı gibi göründüğüne işaret ettiğinde ise kendisi “kesinlikle evet” cevabını vermiştir.
Kribsoo Diallo Kahire’de yerleşik, Afrika konularında çalışan Pan-Afrikanist siyasal bilimler araştırmacısıdır. Pek çok Afrika dergi ve gazetesinde yazılar yazmış Afrika kıtası dahilindeki çeşitli araştırma merkezi için Arapça ve İngilizce makale çevirileri yapmıştır.
