Democracy

Ekvador Hâlâ Bir Demokrasi mi?

Muhalefet partisini Kasım seçimlerinden men eden Daniel Noboa'nın aşırı sağcı hükümeti, partinin lideri Luisa González'i gözaltına aldı ve demokrasi ile diktatörlük arasındaki çizgiyi bulanıklaştırdı.
Ekvador Devlet Başkanı Daniel Noboa, demokratik kurumlara sızarak savcılığı yürütmenin emrine soktu. Bu durum, bölgedeki yeni bir otoriterlik modelini, yani askerî diktatörlüğün yerini yargısal baskının aldığı modeli yansıtıyor. Suç, elektrik kesintileri, ilaç kıtlığı ve cezaevi katliamları gölgesinde yaklaşan yerel seçimler öncesinde makale, solu sandıktan men etmenin Ekvador'u siyasi şiddete sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor. Makaleye göre direniş, hem hukuki süreçlerde yol bulmayı hem de ülkenin protesto kültürünün yeniden canlanmasını gerektirecek.

“Dün kapıyı çift kilitlemedim desem size yalan söylemiş olurum; ya gece yarısı bizi alıp götürmeye gelirlerse diye.”

Bu sözler, Ekvador Ulusal Meclisi üyesi Jahiren Noriega'ya ait. Noriega bunları, Movimiento Revolución Ciudadana'nın ülkenin son iki ulusal seçimindeki devlet başkanı adayı ve bugünün ana muhalefet figürü Luisa González'in gözaltına alınmasının ertesi günü söyledi.

Kuvvetler ayrılığının artık var olmadığı Ekvador'da, Devlet Başkanı Daniel Noboa'nın aşırı sağcı hükümetinin yargıyı silah olarak kullanması (lawfare), demokrasi ile diktatörlük arasındaki çizgiyi bulanıklaştırıyor. Eski sosyalist devlet başkanı Rafael Correa'ya yakın parti olan Movimiento Revolución Ciudadana üyeleri için siyasi zulüm yeni bir şey değil. Latin Amerika genelindeki sol liderler ve toplumsal hareketler de bu senaryoyu kuşkusuz tanıyacaktır. Ancak González'in geçen perşembe günü gözaltına alınması, Noboa'nın muhaliflere zulmetmek için mahkemeleri cüretkârca kullanmasında sarsıcı bir tırmanışa işaret ediyor. Zengin bir protesto geçmişine sahip olan, ancak Noboa'nın başkanlığı boyunca alışılmadık ölçüde sessiz kalan Ekvador'da sol, şimdiye dek karşılaştığı en büyük sınavla karşı karşıya.

Asılsız Yolsuzluk Suçlamaları

González, 2023'teki devlet başkanlığı adaylığının kampanya finansmanındaki iddia edilen usulsüzlükler nedeniyle gözaltına alındı. Dava, hükümetin bir kara para aklama labirenti olarak tanımladığı Caso Laberinto adıyla anılıyor. Ancak daha doğru ifadeyle bu, daha önce karara bağlanmış olan Caso Caja Chica davasının yeniden açılmasıdır. Söz konusu dava, Noboa hükümetinin González'in kampanya bağışlarının, varlığı bile tartışmalı bir grup olan Cartel de Los Soles ile bağlantılı olduğuna dair gülünç iddiasını kanıtlayamaması üzerine kapanmıştı. Sonuç, Ekvador'da seçim adaletini yöneten özel organ Tribunal Contencioso Electoral'e ödenen bir para cezasından ibaret kalmıştı.

González ile var olup olmadığı bile belli olmayan bir grup arasında bağlantı kuramayan savcılık, şimdi yüzsüzce mahkemelerin ilk seferde yanıldığını iddia ediyor. Savcılığa göre kara para aklama gerçekten yaşandı ve Ekvador'un en büyük şehri Guayaquil'in belediye başkanı Aquiles Álvarez de bu işin içinde. Yine Revolución Ciudadana üyesi olan Álvarez, Şubat ayında Caso Goleada kapsamında gözaltına alınmıştı. Yasa dışı kâr elde etmek için ticari bir yapılanma kurmakla suçlandığı bu dava tam bir maskaralık. Álvarez hâlâ cezaevinde.

González'in gözaltına alınmasına tepki gecikmedi. Gönüllü sürgünde yaşayan ve Belçika'da sığınma hakkı tanınan Correa, ilk yorum yapanlar arasındaydı: “Ekvador'da gerçek bir diktatörlük var. Anayasaya da insan haklarına da saygı göstermiyor.” Correa, Ekvadorluların Kasım'da yerel seçimler için sandık başına gideceğini hatırlatarak gözaltının zamanlamasına dikkat çekti. Muhalefet, Caso Caja Chica soruşturması sırasında seçimlerden zaten men edilmişti. Kasım'daki seçimler; artan suç oranları, ülke genelinde düzenli elektrik kesintilerine yol açan bir enerji krizi, çöken hastanelerde yaşanan ciddi ilaç kıtlığı ve sürekli tekrarlanan cezaevi katliamları ortamında yapılacak.

“Bir krizden çıkmaları gerektiğinde hep bu tür gösteriler sahneliyorlar,” dedi Ekvadorlu gazeteci ve yazar Orlando Pérez.

González'in yerine Movimiento Revolución Ciudadana'nın başkanlığına geçen Gabriela Rivadeneira da hızla tepki göstererek González'in gözaltına alınmasını “kaçırma” olarak nitelendirdi. Öte yandan meclis üyesi Xavier Lasso, hedeflerin yalnızca Correacılarla sınırlı olmadığı, doktorlara, öğrencilere, yerli halklara, iş insanlarına ve gazetecilere kadar uzandığı uyarısında bulundu.

Kirli Bir Kampanyanın Uzantısı

Álvarez'in avukatı Julio César Cueva, tanıdık bir örüntü görüyor. Cueva, González'in gözaltına alınmasının ardından şöyle konuştu: “İlginç biçimde, savcılığın önce davaları medya gösterisine çevirmek gibi kötü bir alışkanlığı var. İnsanları gözaltına alıp mahvediyor, herkesin önünde yerle bir ediyor, bu insanlar da neyle suçlandıklarını ancak olaydan sonra öğreniyor.” Savcılığın çoğu zaman “medya için bir dava, hâkimler için başka bir dava” hazırladığını da ekledi.

González ve Álvarez, Noboa'nın zulmünün tek örneği olmaktan çok uzak. Devlet başkanının vitrinindeki en büyük ganimet, Correa döneminde Ekvador'un devlet başkan yardımcısı olan Jorge Glas. Glas, bir depremin yol açtığı olağanüstü durumla bağlantılı kamu fonlarını kötüye kullanmakla Caso Reconstrucción de Manabi kapsamında suçlanmıştı. Meksika'dan sığınma hakkı almıştı. Ancak bir film sahnesini andıran biçimde ve uluslararası hukukun pervasızca ihlal edilmesiyle, Meksika'nın Ekvador'daki büyükelçiliğine gece yarısı baskın düzenleyen polis tarafından oradan kaçırıldı. Şu anda yüksek güvenlikli bir cezaevi olan Cárcel del Encuentro'da tutuluyor ve hapis koşulları sistematik işkence olarak nitelendiriliyor. Savunma ekibi şunları bildiriyor: suya erişimin kısıtlanması, ciddi kas kaybı, tekrarlayan açlık, ilaçların sağlık personeli olmayan kişilerce verilmesi ve belirgin yetersiz beslenme belirtileri.

“González'i diri diri gömecekler,” diye uyardı Correa. “Aquiles Álvarez'e yaptıkları gibi, Jorge Glas'a yaptıkları gibi.”

Son saldırılar birçok soruyu gündeme getiriyor. Noboa, González'e, devlet başkanının aile şirketine ait meyve sevkiyatlarının kokain kaçakçılığında kullanıldığını ifşa ettiği için mi zulmediyor? Noboa'nın partisiyle ilgili kampanya finansmanı tutarsızlıklarına dair soruşturma nerede? Noboa'nın bakanlarından José Julio Neira neden Caso Laberinto hakkında ayrıntılı bir video yayımlıyor? Kuvvetler ayrılığı nerede? Uluslararası toplum nerede?

Bu sorular elbette büyük ölçüde retorik. Aşırı sağın sokaklardaki askerlerle denetimi ele geçirdiği Latin Amerika askerî diktatörlüklerinin günleri çok gerilerde kaldı. Noboa'nın gösterdiği gibi, günümüzün otoriterlerinin tek yapması gereken, bir ülkenin demokratik kurumlarına sızmak ve savcılığın yürütmeye hesap vermesini sağlamak.

“Yeni bir darbe ve demokratik sistemlere yönelik saldırı kuşağı var,” diyor Universidad Nacional de Colombia'da uluslararası siyaset bilimci, profesör ve araştırmacı Alexander Madrigal.

Ekvador'u Ne Bekliyor?

Ekvador'da gerçekten de bir labirent var, ama Noboa'nın bahsettiği değil. Bu, aşırı sağın kurduğu, mahkemelerden, ana akım medyadan ve şiddetten oluşan bir çıkmaz sokaklar ağı. Sol görüşlü adayların seçim başarısına ulaşmak için bu ağda yol bulması gerekiyor. Solun sandıkta kazanmasını engelleyerek Noboa hükümeti, gerilla gruplarının doğmasına zemin hazırlayan koşulları yaratıyor. Ekvador bu tehlikeli yoldan kaçınacaksa, solun Noboa hükümeti tarafından giderek ele geçirilen demokratik kurumlar içinde yol bulması gerekecek. Ekvador'un güçlü protesto kültürünün yeniden canlanması olmadan böyle bir gelecek hayal etmek zor. Yine de Noboa'nın nihayet fazla ileri gitmiş olabileceği düşünülürse bu pek de ihtimal dışı değil.

Önümüzdeki yol yüreği zayıflar için değil. Ekvador'daki bugünkü aşırı sağ, sol liderleri taciz etmek ve hapsetmek için mahkemeleri kullanmaktan, muhalefeti ise tümüyle seçimlerden men etmekten çekinmiyor. Bu tablo karşısında, kapısını çift kilitleyen Movimiento Revolución Ciudadana üyesi Meclis Üyesi Noriega'dan ilham alınabilir.

“Devam etmek zorundayız,” dedi. “Kararlılıkla, cesaretle devam etmek zorundayız. Bu ülkenin daha fazla şehide ihtiyacı olduğunu düşünmüyorum.”

Carlo Campo, Toronto merkezli bir yazar ve gazetecidir. Çalışmaları Latin Amerika siyasetine odaklanıyor.

Available in
EnglishSpanishPortuguese (Brazil)GermanFrenchItalian (Standard)TurkishArabicHindiBengaliRussian
Author
Carlo Campo
Translators
Alisher Jumayev and ProZ Pro Bono
Date
18.11.2026
Source
JacobinOriginal article🔗
Progressive
International
Privacy PolicyManage CookiesContribution SettingsJobs
Site and identity: Common Knowledge & Robbie Blundell